Boyukmillet.com Biz yanmasaq vətən yanar
Transxəzər Beynəlxalq Nəqliyyat Dəhlizində Azərbaycan, Qazaxıstan, Gürcüstan və Türkiyə əsas oyunçular kimi çıxış edirlər.
“Report”un Avropa bürosunun məlumatına görə, bu barədə Avropa İttifaqının Genişlənmə və Şərq Qonşuluğu üzrə Baş Direktorluğu tərəfindən dərc edilmiş “Mərkəzi Asiya, Türkiyə və Cənubi Qafqazla Regionlararası Əməkdaşlıq Gündəliyinin İrəlilədilməsi” adlı əhatəli bir araşdırmada bildirilib.
Qeyd olunub ki, Şimal dəhlizinin etibarlılığının azalması və Cənub dəhlizinin inkişafının yavaşlaması fonunda Transxəzər Nəqliyyat Dəhlizi (TND) Avropa ilə Asiya arasında şaxələndirilmiş və geosiyasi cəhətdən dayanıqlı multimodal nəqliyyat əlaqələri üçün ən perspektivli hala gəlir.
Avropa İttifaqı üçün Türkiyə ilə nəqliyyat əlaqələrinin yaxşılaşdırılması, Şərq Tərəfdaşlığı regionu, o cümlədən Cənubi Qafqaz və Mərkəzi Asiya xammal və malların daha sürətli və etibarlı idxalını təmin edə, eləcə də Avrasiya boyunca yeni ixrac bazarları aça bilər və bu da qarşılıqlı faydalı ticarətin inkişafına gətirib çıxara bilər.
“Bundan əlavə, bölgədə nəqliyyatın əhəmiyyətli dərəcədə artması və Ermənistanla Azərbaycan arasında 8 avqust tarixli razılaşma Transxəzər Dəhlizinin ən əlverişli marşrut kimi mövqeyini daha da gücləndirir”, – deyə məqalədə bildirilir.
Son illərdə dəhliz boyunca infrastruktur investisiyalarında artım müşahidə olunsa da, həm fiziki infrastruktur, həm də bağlantı baxımından ciddi çətinliklər və maneələr qalmaqdadır. Bu, həm əlaqə nöqtələrinə (məsələn, sərhəd keçid məntəqələrinin səmərəliliyinin artırılması), həm də yeni infrastrukturun (limanlar və s.) inkişafına uzunmüddətli investisiyalara aiddir.
Əlbəttə ki, müəlliflər məsələyə tədqiqatı sifariş edən Aİ-nin perspektivindən yanaşırlar. Təsadüfi deyil ki, bu, Orta Dəhlizdə tamamlayıcı rol oynaya biləcək Ermənistan, Özbəkistan, Qırğızıstan, Moldova və Ukrayna kimi ölkələrə də diqqət yetirməyi təklif edir.
Məsələn, İrəvanın iştirakı ilə dəhliz Ermənistan, Azərbaycan və Türkiyə arasında əlaqələri bərpa etməklə Cənubi Qafqazda əlavə qolların inkişaf etdirilməsindən əməliyyat baxımından faydalana bilər. Bu, yuxarıda qeyd etdiyimiz kimi, regionda baş verən son geosiyasi hadisələr sayəsində mümkün olacaq.
Əsas dəhlizdə birbaşa yerləşməyən Orta Asiya ölkələri – Özbəkistan, Qırğızıstan və Tacikistan – Avropa bazarlarına və region daxilində qidalandırıcı marşrutlar və multimodal mərkəzlər vasitəsilə vacib xammal və digər malların ixrac imkanlarını daha da artıra bilərlər.
“Ukrayna və Moldovaya gəldikdə isə, onlar regionun nəqliyyat əlçatanlığı mənzərəsinin ayrı, lakin bir-birini tamamlayan ölçülərini təmsil edirlər. Onların strateji istiqaməti əsasən Aİ-yə inteqrasiya ilə müəyyən edilir. Lakin, onlar hələ də Qara dəniz və Dunay limanlarının qərb sərhədi vasitəsilə Transxəzər marşrutuna qoşulur və Trans-Avropa Nəqliyyat Şəbəkəsi (TEN-T) ilə əlaqə qururlar”, – deyə materialda bildirilir.
Beynəlxalq maliyyə institutlarının tədqiqatı ardıcıl olaraq vurğulayır ki, uyğunlaşdırılmış tariflər, rəqəmsallaşdırma və əlaqələndirilmiş idarəetmə kimi “yumşaq” maneələr “sərt” infrastruktur boşluqları qədər vacibdir. Aİ üçün dəhlizin səmərəliliyinin artırılması malların (o cümlədən vacib xammalın) daha sürətli və etibarlı idxalına, eləcə də Avrasiya boyunca ixrac bazarları ilə əlaqələrin gücləndirilməsinə imkan yaradacaq.
Tədqiqatın müəllifləri iddia ediblər ki, Trans-Avropa Nəqliyyat Şəbəkələrinin (TETN) genişləndirilməsi planlarında və digər regional strategiyalarda müəyyən edilmiş prioritet layihələri dəstəkləməklə, Aİ dəhlizin tam potensialının açılmasına, təchizat zəncirinin dayanıqlığının gücləndirilməsinə və qarşılıqlı faydalı ticarətin təşviq edilməsinə kömək edə bilər.
