Boyukmillet.com Biz yanmasaq vətən yanar
Azərbaycanda səhiyyə sisteminin idarə olunması ilə bağlı verilən son qərar təkcə struktur dəyişikliyi deyil. Bu qərar illərdir cəmiyyətin müzakirə etdiyi, lakin məsul şəxslərin açıq və konkret cavab vermək istəmədiyi bir sıra sualları yenidən gündəmə gətirir.
Prezident İlham Əliyevin 19 oktyabr 2026-cı il tarixli fərmanı ilə TƏBİB Səhiyyə Nazirliyinin tabeliyinə verildi. Beləliklə, uzun müddət ölkənin dövlət səhiyyə sistemində paralel idarəçilik modeli kimi fəaliyyət göstərən iki strukturun münasibətlərində yeni mərhələ başlayır.
Bəs bu qərara nə ehtiyac var idi?
Məsələyə İSBAM sədri, hüquq müdafiəçisi Samir Adıgözəlli öz facebook münasibət bildirib:
“Əgər indi idarəetmənin vahid mərkəzdə cəmləşdirilməsi zəruri hesab olunursa, əvvəlki model hansı zərurətdən yaradılmışdı? Daha vacibi, həmin modelin tətbiqinə sərf olunan illərin, maliyyə vəsaitlərinin və itirilmiş imkanların məsuliyyəti kimin üzərinə düşür?
Bu sualların cavabı yalnız səhiyyə məmurlarını deyil, bütövlükdə ölkədə qərarların necə qəbul edildiyini və idarəçilik səhvlərinə münasibətin necə formalaşdığını anlamaq baxımından əhəmiyyətlidir.
İki idarəetmə mərkəzi, bir xəstə və həllini gözləyən problemlər.
Uzun müddət Azərbaycan səhiyyəsində Səhiyyə Nazirliyi ilə TƏBİB paralel fəaliyyət göstərib. Nazirlik səhiyyə siyasətinin müəyyənləşdirilməsi və tənzimlənməsi istiqamətində səlahiyyətlərə malik olduğu halda, TƏBİB tabeliyindəki dövlət tibb müəssisələrinin idarə edilməsini həyata keçirirdi.
Bu bölgünün tərəfdarları onu idarəetmənin səmərəliliyini artırmaq, tibb müəssisələrinin fəaliyyətini yaxşılaşdırmaq və səhiyyə xidmətlərini daha müasir prinsiplərlə təşkil etmək cəhdi kimi təqdim edə bilərdilər.
Ancaq vətəndaşın əsas sualı struktur sxemlərinin necə qurulması deyil. Vətəndaş həkimə vaxtında düşə bilirmi? Keyfiyyətli müalicə ala bilirmi? Dövlət xəstəxanasında lazımi tibbi xidmətə əlçatanlığı varmı? Ailəsi xəstələnəndə maddi fəlakətlə üzləşmədən müalicə oluna bilirmi?
İnsanların gündəlik həyatda qarşılaşdığı problemlər fonunda dövlət idarəçiliyinin əsas meyarı qurumların sayı deyil, onların vətəndaşa nə verdiyidir.
Əgər idarəçilik modeli dəyişdirilir, qurumların səlahiyyətləri yenidən bölüşdürülür, nəticədə isə səhiyyənin idarə olunması yenidən vahid mərkəzdə cəmləşdirilirsə, əvvəlki sistemin nəticələri barədə hesabat vermək zərurəti yaranır.
Çünki dövlət qurumlarının strukturunu dəyişmək mümkündür, amma illərlə həllini gözləyən problemləri və vətəndaşların yaşadığı çətinlikləri bir fərmanla aradan qaldırmaq mümkün deyil.
Bu struktur islahatı idimi, yoxsa idarəçilik eksperimenti?
Dövlət büdcəsi hesabına qurulan sistemin hesabatı haradadır?
Məsələnin maliyyə tərəfi ayrıca araşdırılmalıdır.
TƏBİB-in yaradılması, saxlanılması və fəaliyyəti ilə bağlı illər ərzində nə qədər vəsait xərclənib? İdarəetmə aparatının saxlanılmasına nə qədər pul ayrılıb? İki qurum arasında səlahiyyətlərin bölüşdürülməsi hansı inzibati xərclərə səbəb olub? İndi həyata keçirilən dəyişikliklər nəticəsində hansı xərclər azalacaq, hansı yeni xərclər yaranacaq?
Bunlar təxminlərlə deyil, rəsmi maliyyə sənədləri, büdcə göstəriciləri və audit nəticələri əsasında cavablandırılmalı suallardır.
Konkret rəqəmlər açıqlanmadan dövlətin nə qədər pul itirdiyini iddia etmək doğru olmaz. Ancaq həmin rəqəmlərin tələb olunması tamamilə haqlıdır.
Dövlət büdcəsi məmurların şəxsi vəsaiti deyil. Bu pul vətəndaşların ödədiyi vergilər, ölkənin təbii sərvətlərindən əldə olunan gəlirlər və digər dövlət gəlirləri hesabına formalaşır. Həmin vəsaitin necə xərcləndiyi barədə cəmiyyətə hesabat verilməlidir.
Əgər bir idarəçilik modeli gözlənilən nəticəni verməyibsə, onun maliyyə və təşkilati nəticələri də qiymətləndirilməlidir. Əgər vəsaitlər səmərəsiz istifadə olunubsa, məsuliyyət məsələsi araşdırılmalıdır.
Dövlət qurumu yaratmaq qərarını verənlər yalnız onun yaradılmasına görə deyil, əldə olunan nəticələrə görə də məsuliyyət daşımalıdırlar.
Səhiyyənin əsas problemi qurumların adı deyil
Azərbaycan səhiyyəsinin problemlərini yalnız TƏBİB-in fəaliyyəti ilə izah etmək də düzgün olmaz. Səhiyyə Nazirliyi, TƏBİB, icbari tibbi sığorta mexanizmləri, tibb müəssisələrinin maliyyələşdirilməsi və kadr siyasəti bir-biri ilə əlaqəli sistemin hissələridir.
Buna görə də məsuliyyətin və nəticələrin obyektiv qiymətləndirilməsi üçün bütöv sistem təhlil edilməlidir.
Lakin məhz bu səbəbdən də iki idarəetmə mərkəzi arasında səlahiyyət bölgüsünün nə dərəcədə səmərəli olduğu ciddi şəkildə araşdırılmalıdır. Qərarların qəbulunda, icrasında və nəzarətdə məsuliyyət bölgüsü aydın olmayanda uğursuzluğa görə kimin cavab verməli olduğu da sual altında qalır.
Vətəndaşın dövlət xəstəxanasında qarşılaşdığı problemin həlli üçün bir qurum digərini, digəri isə başqa mexanizmi məsul göstərirsə, idarəçilik sisteminin özü sual doğurur.
Səhiyyə elə sahədir ki, burada bürokratik qarışıqlığın nəticəsini vətəndaş öz sağlamlığı ilə ödəyə bilər.
Buna görə də yeni qərar yalnız tabeliyin dəyişdirilməsi ilə məhdudlaşmamalıdır. Əsas məqsəd tibbi xidmətin keyfiyyətini yüksəltmək, dövlət vəsaitinin istifadəsinə nəzarəti gücləndirmək, xəstələrin hüquqlarını qorumaq və səhiyyədə məsuliyyəti aydınlaşdırmaq olmalıdır.
İndi növbə hesabatlılığındır
TƏBİB-in Səhiyyə Nazirliyinin tabeliyinə verilməsi yeni idarəçilik mərhələsinin başlanğıcıdır. Amma struktur dəyişikliyi öz-özlüyündə uğurun göstəricisi deyil.
İndi cəmiyyətin konkret cavablara ehtiyacı var:
TƏBİB-in yaradılması zamanı qarşıya qoyulan məqsədlər hansılar idi və onlara nə dərəcədə nail olundu?
İki qurum arasında səlahiyyət bölgüsü səhiyyənin idarə edilməsində hansı problemləri yaratdı?
TƏBİB-in fəaliyyəti dövründə ayrılmış dövlət vəsaitlərinin səmərəliliyi necə qiymətləndirilib?
Dövlət xəstəxanalarında tibbi xidmətlərin keyfiyyəti və əlçatanlığı üzrə hansı nəticələr əldə olunub?
Yeni model idarəetmə xərclərini azaldacaqmı, yoxsa yalnız tabelik və vəzifə bölgüsü dəyişəcək?
Əvvəlki idarəçilik modelinin nəticələrinə dair müstəqil audit və ictimai hesabat dərc olunacaqmı?
Bunlar siyasi mübahisə naminə verilən suallar deyil. Bunlar dövlət vəsaitinin, vətəndaş hüquqlarının və insanların sağlamlığının qorunması baxımından vacib suallardır.
Nəticə: Struktur dəyişdi, bəs məsuliyyət necə?
Azərbaycanda illərdir səhiyyənin idarə olunması ilə bağlı narazılıqlar və problemlər müzakirə edilir. İndi isə idarəetmənin yenidən qurulması qərarı verilib.
Bu qərarı yalnız müsbət dəyişiklik kimi təqdim edib əvvəlki dövrün suallarını kənara qoymaq olmaz.
Bir həqiqət var: idarəçilik qərarlarının nəticələri ölçülməli, uğursuzluqların səbəbləri açıqlanmalı və dövlət vəsaitinin istifadəsi barədə hesabat verilməlidir.
Əgər əvvəlki struktur səmərəli işləyirdisə, onun yenidən dəyişdirilməsinin səbəbləri izah olunmalıdır. Əgər səmərəli işləmirdisə, onda bunun səbəbləri və məsuliyyət daşıyan qərarların mahiyyəti araşdırılmalıdır.
Səhiyyə sistemində vətəndaşın sağlamlığından daha vacib heç nə yoxdur. Dövlətin vəzifəsi qurumların sayını artırmaq və ya azaltmaq deyil, insanlara keyfiyyətli tibbi xidmət göstərməkdir.
TƏBİB-in Səhiyyə Nazirliyinin tabeliyinə verilməsi ilə yeni bir səhifə açıla bilər. Ancaq əvvəlki səhifələrdə nə baş verdiyi açıqlanmayınca, islahatın həqiqi nəticəsi barədə danışmaq mənasızdır.
Cəmiyyətin gözləntisi sadədir: daha az bürokratiya, daha şəffaf xərclər, daha keyfiyyətli tibbi xidmət və ən əsası, qərar verənlərin nəticələrə görə məsuliyyət daşıdığı bir səhiyyə sistemi.
Təəssüf ki, Azərbaycanda hakimiyyətin yalnış siyasəti, bütün sahələrdə olduğu kimi səhiyyədə də korrupsiya və rüşvət burulğanı vətəndaşların saglamlıgna təhdid həddinə çatmışdı ” deyə S. Adıgözəlli bildirib.
Mirağa
BöyükMillət.
