Boyukmillet.com Biz yanmasaq vətən yanar
Pandemiya dünyada geridə qaldı, Azərbaycanda isə onun hüquqi kölgəsi hələ də yaşayır.
Nazirlər Kabinetinin 17 sentyabr 2026-cı il tarixli qərarı ilə Azərbaycanda xüsusi karantin rejimi daha bir müddət – 2027-ci il yanvarın 2-si saat 06:00-dək uzadılıb. Rəsmi əsaslandırma dəyişməyib: COVID-19 infeksiyasının yayılmasının və onun mümkün fəsadlarının qarşısının alınması.
Amma cəmiyyətin qarşısında artıq sadə bir sual dayanır:
Pandemiya başa çatıbsa, Azərbaycan niyə hələ də pandemiya dövrünün hüquqi rejimindən istifadə edir?
Məsələ təkcə karantin rejiminin uzadılması deyil. Bu qərar Azərbaycanda illərdir davam edən quru sərhəd məhdudiyyətləri ilə birlikdə daha ciddi suallar yaradır.
Hakimiyyət təmsilçiləri Azərbaycanın quru sərhədlərinin insanların hərəkəti üçün bağlı qalmasını ölkənin daxili təhlükəsizliyi və mövcud geosiyasi vəziyyətlə əlaqələndirirlər.
Beləliklə, ortaya çox mühüm sual çıxır:
Əgər əsas səbəb təhlükəsizlikdirsə, niyə xüsusi karantin rejiminin hüquqi müddəti hər dəfə COVID-19 ilə əsaslandırılır?
Əgər səbəb COVID-dirsə, niyə artıq illərdir davam edən sərhəd məhdudiyyətinin epidemioloji zəruriliyi barədə cəmiyyətə konkret və müasir tibbi əsaslandırma təqdim edilmir?
Bu sualların cavabını hökumət verməlidir.
Sərhədin bağlı qalmasının əsl yükünü kim daşıyır?
Qapalı sərhədin əsas yükünü vətəndaş daşıyır.
Azərbaycan vətəndaşı qonşu Gürcüstana, Türkiyəyə, İrana və Rusiyaya yalnız turist kimi getmir.
Kimisi müalicə üçün gedir.
Kimisi daha ucuz ərzaq və geyim almaq üçün.
Kimisi ailə üzvlərini görmək üçün.
Kimisi iş, təhsil və biznes məqsədilə.
Kimisi isə sadəcə daha münasib qiymətə səyahət etmək istəyir.
Azərbaycanın Xarici İşlər Nazirliyinin hazırkı məlumatına görə, quru sərhədlər üzrə giriş-çıxış hələ də xüsusi qaydalarla məhdudlaşdırılır; bununla yanaşı, 25 may 2026-cı ildən Azərbaycan-Gürcüstan dəmir yolu ilə giriş-çıxışa müəyyən kateqoriyalar üçün icazə verilib.
Bu isə məsələnin həlli demək deyil.
Vətəndaş niyə daha çox ödəməlidir?
Quru yol bağlı olduğu halda vətəndaşın alternativi çox vaxt hava nəqliyyatıdır.
Amma təyyarə bileti ilə avtomobil, avtobus və ya qatarla səyahətin qiyməti eyni deyil.
Nəticədə qapalı sərhəd sosial baxımdan ən çox imkanları məhdud insanların cibinə toxunur.
Sual yaranır:
Dövlət vətəndaşın hərəkət imkanlarını məhdudlaşdırırsa, bunun sosial və iqtisadi nəticələrinin hesablamasını aparıbmı?
Əgər aparıbsa, bu məlumatlar niyə ictimaiyyətə açıqlanmır?
Qonşuda ucuz, Azərbaycanda baha?
Quru sərhədlərin bağlı qalmasının başqa bir tərəfi də iqtisadi rəqabətdir.
Sərhədyanı bölgələrdə yaşayan insanlar illər ərzində qonşu ölkələrdən müxtəlif məhsullar alıblar. Ərzaqdan geyimə, elektronika və məişət əşyalarından dərmanlara qədər geniş bir alış-veriş dövriyyəsi mövcud olub.
Sərhədin bağlanması isə insanların seçim imkanlarını azaldır.
Təbii ki, bundan avtomatik olaraq “qiymətlərin məhz sərhədlərə görə bahalaşdığını” nəticə çıxarmaq olmaz. Qiymətlərə bir çox amil təsir edir.
Amma hökumətin özü də izah etməlidir:
Uzunmüddətli quru sərhəd məhdudiyyətlərinin daxili bazara, rəqabətə, qiymətlərə və sərhədyanı iqtisadiyyata təsiri araşdırılıbmı?
“Təhlükəsizlik” sonsuz müddətli cavab ola bilərmi?
Təhlükəsizlik, şübhəsiz, dövlət üçün mühüm məsələdir.
Amma təhlükəsizlik arqumenti də cəmiyyət qarşısında konkret suallardan azad deyil.
Hansı təhlükə mövcuddur?
Bu təhlükənin miqyası nədir?
Nə üçün məhz ümumi quru sərhəd məhdudiyyəti
Və ən vacibi:
Bu məhdudiyyət nə vaxta qədər davam edəcək?
Vətəndaşın bilməyə haqqı var.
Çünki “təhlükəsizlik” adı altında tətbiq edilən hər məhdudiyyətin də hüquqi əsası, zəruriliyi cəmiyyət üçün izah edilə bilməlidir.
Ən böyük problem: şəffaflığın olmamasıdır
Məsələni yalnız “sərhədlər açılsın” və ya “bağlı qalsın” mübahisəsinə çevirmək doğru deyil.
Əsas problem qərarların ictimaiyyətə nə qədər aydın izah edilməsidir.
Əgər COVID-19 əsas səbəbdirsə – bunu müasir epidemioloji məlumatlarla əsaslandırın.
Əgər təhlükəsizlik əsas səbəbdirsə – bunu açıq şəkildə bildirin.
Əgər hər iki amil nəzərə alınırsa – konkret meyarları açıqlayın.
Əgər sərhədlərin açılması üçün müəyyən şərtlər varsa – həmin şərtləri cəmiyyətə deyin.
Vətəndaş sonsuz müddət “bir az da gözləyin” cavabı ilə yaşaya bilməz.
COVID bitdi, amma suallar bitmədi
Bu gün Azərbaycanda xüsusi karantin rejiminin yenidən 2027-ci ilin yanvarına qədər uzadılması artıq adi inzibati qərar kimi qarşılanmamalıdır.
Çünki söhbət təkcə virusdan getmir.
Söhbət vətəndaşın sərbəst hərəkətindən, ailə əlaqələrindən, müalicə imkanlarından, iqtisadi seçimlərindən və dövlətin qərarlarını cəmiyyət qarşısında əsaslandırmaq məsuliyyətindən gedir.
Əgər quru sərhədlərin bağlı saxlanmasının səbəbi COVID-19 deyilsə, bunu açıq demək lazımdır.
Əgər səbəb təhlükəsizlikdirsə, o zaman “COVID” adı ilə illərlə davam edən hüquqi rejimin saxlanılması da izah olunmalıdır.
Azərbaycan vətəndaşının isə bircə sadə sualı var:
Pandemiya bitibsə, sərhədlər niyə hələ də bağlıdır?
Boyukmillet.com
